به گزارش پارسی پو؛ تصور اینکه ویتامینها و مکملها چون دارو نیستند، هرچه بیشتر مصرف شوند، فایده بیشتری برای بدن دارند، میتواند افراد را با عوارضی از مشکلات گوارشی و سنگ کلیه گرفته تا آسیبهای کبدی و کلیوی مواجه کند. یک متخصص تغذیه و رژیمدرمانی با تأکید بر اینکه «بیشتر مصرفکردن لزوماً به معنای بهتر بودن نیست»، توصیه میکند مصرف مکملها بر اساس نیاز واقعی، دوز مناسب و شرایط هر فرد انجام شود.
مصرف زیاد مکملها؛ عارضهای که کمتر کسی جدی میگیرد
دکتر مونا نوروزی، متخصص تغذیه و رژیمدرمانی، با اشاره به تصور رایج درباره بیخطر بودن ویتامینها و مکملها میگوید: «مردم بهطور عام تصور میکنند مکملها و ویتامینها چون دارو نیستند، هرچه بیشتر مصرف شوند و در برنامه روزانه قرار گیرند، مشکلی ایجاد نمیکنند؛ در حالی که برای هر ویتامین و ماده معدنی دوز مشخصی وجود دارد و مصرف بیش از این میزان میتواند عوارضی برای بدن ایجاد کند.»
او با اشاره به ویتامین D بهعنوان یکی از ویتامینهایی که امروزه به شکل روتین و در دوزهای مشخص مصرف میشود، توضیح میدهد: «هر فرد به میزان مشخصی ویتامین D نیاز دارد و مصرف بیش از میزان نرمال آن میتواند باعث رسوب کلسیم، تشکیل سنگ کلیه، آسیب و اختلالات کلیوی و حتی در مواردی اختلالات ریتم قلبی شود.»
هشدار درباره ویتامین A و آهن
نوروزی درباره مصرف بیش از اندازه ویتامین A نیز هشدار میدهد و میگوید: «مصرف بالای این ویتامین، بهخصوص در زنان باردار، میتواند ناهنجاریهای جنینی ایجاد کند. همچنین مصرف بیش از حد آهن میتواند با عوارضی مانند تهوع، یبوست، دردهای شکمی، مسمومیت و آسیب اندامهای داخلی همراه باشد.»
این متخصص تغذیه تأکید میکند: «مکملها گرچه دارو محسوب نمیشوند، اما بیخطر هم نیستند و برای هر فرد باید متناسب با نیاز او تنظیم شوند.»
هر ریزش مویی نشانه کمبود ویتامین نیست
نوروزی با اشاره به اینکه برخی افراد با مشاهده علائمی مانند خستگی، ضعف، کمبود انرژی یا ریزش مو، بلافاصله سراغ مکملها میروند، میگوید: «کمخوابی، کمانرژی بودن یا نداشتن خلقوخوی خوب لزوماً به معنای کمبود یک ماده مغذی نیست و هر یک از این عوامل میتواند علتهای مختلفی داشته باشد.»
او درباره ریزش مو نیز توضیح میدهد: «ریزش مو الزاماً به معنای کمبود بیوتین یا گروه خاصی از ویتامینها نیست و میتواند علل هورمونی، ژنتیکی، استرس، تغذیه نامناسب یا حتی مصرف برخی داروها داشته باشد.»
به گفته وی، ممکن است علت ریزش مو کمخونی باشد و در چنین شرایطی باید ابتدا مشکل اصلی اصلاح شود؛ تا زمانی که کمخونی یا مشکل زمینهای برطرف نشود، هزینهکردن برای مکملهای گرانقیمت ریزش مو نتیجهای نخواهد داشت.
مصرف بیرویه ویتامینهای محلول در چربی خطرناکتر است
این متخصص تغذیه درباره ویتامینهای محلول در چربی میگوید: «ویتامینهای A، D، E و K بهدلیل اینکه در بدن ذخیره میشوند، در صورت مصرف بیش از حد میتوانند مسمومیت ایجاد کنند.»
او ادامه میدهد: «مصرف زیاد ویتامین A میتواند عوارضی مانند سردرد، تهوع، دردهای عضلانی و آسیبهای کبدی ایجاد کند و مصرف بیش از حد ویتامین D نیز میتواند با افزایش ذخیره کلسیم، تهوع، استفراغ، تشنگی، سانگ کلیه و نارساییهای کلیوی و کبدی همراه شود.»
نوروزی درباره مصرف بالای ویتامین E هشدار میدهد و میگوید: «مصرف بالات این ویتامین میتواند مشکلاتی به نام نوروپاتیهای محیطی ایجاد کند که با علائم مختلفی بروز پیدا میکنند.»
ویتامین C هم در دوز بالا بیخطر نیست
نوروزی با اشاره به مصرف خودسرانه ویتامین C بهویژه در فصل پاییز و زمستان میگوید: «افراد در این فصلها که ریسک سرماخوردگی بالا میرود، گاهی شکل خودسرانه ویتامین C را در دوزهای بالا مصرف میکنند، در حالی که این ویتامین است نیز دوز مشخصی دارد.»
او اضافه میکند: «مصرف بالای ویتامین C بادمجان… (ادامه مطلب) سنگ کلیه را افزایش میدهد و حتی میتواند باعث دردهای شکمی و اسهال شود. ویتامین C در شرایط خاص مانند سرماخوردگی میتواند برای کوتاهکردن دوره بیماری استفاده شود، اما مصرف روتین آن در افراد سالم توصیه نمیشود.»
کودکان و زنان باردار در مصرف مکملها احتیاط کنند
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، کودکان را از مهمترین گروههایی میداند که باید در مصرف مکملها مورد توجه قرار گیرند و معتقد است: «میزان ویتامینها در کودکان با بزرگسالان کاملاً مختلفی متفاوت است و در صورت نیاز به مکمل، باید از مکملهای مخصوص کودکان با دوز قابل تحمل استفاده شود.»
او درباره زنان باردار نیز توضیح میدهد: «نیاز تغذیهای در دوران بارداری کاملاً تغییر میکند، اما این به معنای آن نیست که در این مدت هر مقدار ویتامین قابل مصرف است؛ مصرف مکمل در بارداری باید کاملاً زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود.»
نوروزی سالمندان را نیز از گروههایی میداند که در مصرف مکملها احتیاط بیشتری لازم دارند و میگوید: «سالمندان بهدلیل بیماریهای مختلف ممکن است چندین دارو را همزمان مصرف کنند و با توجه به تغییر عملکرد کلیه و کبد با افزایش سن، احتمال تداخل و تجمع دارو در بدن آنها بیشتر است.»
این متخصص تغذیه میافزاید: «افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی و گوارشی به تنظیم دوز نیاز دارند و افرادی که مشکلات تیروئیدی، سنگ کلیه یا سرطان دارند یا دارویهای مختلف مصرف میکنند، باید در مصرف برخی ویتامینهای خاص با احتیاط عمل کنند.»
تداخل مکملها با داروها را جدی بگیرید
نوروزی درباره احتمال تداخل مکملها با داروهای مصرفی هشدار داده و میگوید: «مصرف برخی ویتامینها میتواند جذب داروهایی که فرد استفاده میکند تحت تأثیر قرار دهد.»
وی در توضیح یکی از نمونههای کاربردی میگوید: «مصرف آهن و کلسیم در کنار داروی لووتیروکسین که برای کمکاری تیروئید استفاده میشود اهمیت دارد؛ آهن میتواند جذب لووتیروکسین را کاهش دهد و به همین دلیل به افرادی که کمخونی دارند توصیه میشود آهن و تیروکسین را با فاصله چندساعته مصرف کنند تا از این تداخل جلوگیری شود.»
این متخصص تغذیه ادامه میدهد: «افرادی که ویتامین E را با دوز هد بالا مصرف میکنند، در برخی موارد ممکن است با داروهای ضدانعقاد مانند پلاویکس و وارفارین تداخل داشته باشند. همچنین مصرف ویتامین D با برخی داروهای دیورتیک که جزو داروهای فشار خون هستند، تداخل دارد و برای موضوع باید مورد توجه قرار گیرد.»
قطع یا ادامه مکمل؛ وابسته به نوع و دوز مصرف
نوروزی درباره افرادی که مدتی است چند مکمل را بهصورت خودسرانه مصرف میکنند، میگوید: «اینکه فرد باید مکملهای خود را قطع کند یا ادامه دهد، به نوع مکمل، دوز و هدف مصرف بستگی دارد.»
او توضیح میدهد: «اگر فرد به شکل روتین ویتامین D هزار واحد مصرف میکند، این کار ایرادی ندارد؛ اما اگر مکمل خاصی بهشکل طولانیمدت و با دوز مشخص برای هدفی خاص مصرف میکند، حتماً باید با پزشمعلم مشورت شود.»
این متخصص توصیه میکند افراد فهرستی از داروها و مکملهای مصرفی خود را پیش از مراجعه به پزشک تهیه کنند و میگوید: «بهتر است این فهرست روی یک برگه یا یادداشت گوشی همراه فرد باشد تا پزشک هنگام مراجعه، از همه داروها و مکملهای مصرفی مطلع شود و بر اساس میزان و هدف مصرف، برنامه مناسب تنزل کند.»
مکمل جای تشخیص را نمیگیرد
نوروزی در پایان تأکید میکند مکملها نباید جای تشخیص علت علائم را بگیرند و میگوید: «اگر فردی ریزش مو یا ضعف دارد، نباید سریع به دنبال مکمل برود، بلکه باید نخست علت مشخص شود.»
او میافزاید: «مکملها زمانی بیشترین فایده را دارند که نیاز واقعی فرد مشخص شود و یک ماده مناسب، با دوز مناسب و برای مدت زمان مناسب دریافت شود.» این متخصص تغذیه در نهایت خاطرنشان میکند: «همیشه بیشتر مصرفکردن لزوماً به معنای بهتر بودن نیست و بعضی اوقات مصرفکردن بعضی ویتامینها با دوز بالا میتواند شرایط را حتی بدتر کند.»
